Kifurushi cha Dharura: Orodha Kamili ya Vitu vya Kuweka Leo

Kifurushi cha dharura si anasa ya nchi tajiri. Ni begi moja lililoandaliwa mapema linalokuwezesha wewe na familia yako kuishi kwa siku tatu bila kutegemea duka, bomba la maji, wala umeme. Hapa Afrika Mashariki, mafuriko ya ghafla, maporomoko ya udongo, ukame wa muda mrefu, tetemeko dogo la ardhi, au mlipuko wa ugonjwa vinaweza kubadilisha maisha ya kaya ndani ya saa chache tu.

Kutoka kwa uzoefu wa kukabiliana na maafa nikiwa mzima moto wa zamani, jambo lililonigusa zaidi si watu waliokosa ujasiri — ni watu waliokuwa na ujasiri lakini wakakosa maji ya kunywa, taa, na dawa zao za kila siku. Waliondoka nyumbani mikono mitupu kwa sababu hawakuwahi kuamua mapema wangebeba nini. Makala hii inakupa orodha kamili, sababu ya kila kitu, na jinsi ya kuanza leo hata kama huna bajeti kubwa.

Kwa nini kifurushi cha dharura ni muhimu kwetu Afrika Mashariki

Maafa mengi ya ukanda wetu hayaji na kelele kubwa. Mvua ya masika inanyesha usiku, mto unafurika saa tisa alfajiri, na barabara inakatika kabla ya asubuhi. Katika hali hiyo, msaada wa serikali au wa mashirika ya kibinadamu unaweza kuchukua siku moja hadi tatu kukufikia — hasa kama unaishi mbali na barabara kuu, au kama daraja limebomoka.

Siku hizo za mwanzo ndizo hatari zaidi. Watu hawapotezi maisha kwa sababu tu maji yamejaa; wanapoteza maisha kwa sababu ya maji machafu, majeraha yasiyotibiwa, joto au baridi, na maamuzi ya haraka yaliyofanyika gizani. Kifurushi cha dharura kinapunguza mzigo wa maamuzi: umeshaamua ukiwa mtulivu, ili usilazimike kuamua ukiwa na hofu.

Kuna sababu nyingine ambayo watu wengi husahau: kifurushi kinakupa uhuru wa kuondoka mapema. Familia zenye begi tayari huondoka mapema zaidi kuliko familia zisizo nayo, kwa sababu hazitumii dakika arobaini kukusanya vitu. Katika mafuriko, dakika arobaini ni tofauti kati ya kupita barabarani na kunaswa ndani ya maji.

Vifurushi vitatu, si kimoja

Kosa la kawaida ni kujaribu kuweka kila kitu katika begi moja kubwa. Begi hilo huwa zito mno, na mwisho wake linabaki nyumbani. Gawanya maandalizi yako katika sehemu tatu:

• Begi la kutoka (saa 24–72): begi la mgongoni unaloweza kubeba kwa mguu bila kusimama. Lengo la uzito: chini ya asilimia 20 ya uzito wa mwili wa mbebaji. Kwa mtu mzima wa kawaida, kilo 7 hadi 10 zinatosha.
• Akiba ya nyumbani (siku 3–7): maji, chakula, mafuta ya kupikia na dawa zinazokaa nyumbani kwa ajili ya hali ambapo ni salama zaidi kubaki ndani kuliko kutoka.
• Kifurushi kidogo cha gari, bodaboda au ofisi: maji kidogo, tochi, viatu imara, na nakala za nyaraka. Maafa hayangoji uwe nyumbani.

Kila mtu mzima katika kaya abebe begi lake. Mtoto mkubwa anaweza kubeba begi dogo lenye maji yake, blanketi jepesi na vitafunio. Hii si mzigo tu; ni njia ya kumfanya ajue mpango wa familia.

Maji: kipaumbele cha kwanza kabisa

Mwili unaweza kuvumilia siku kadhaa bila chakula, lakini si bila maji. Kanuni ya kimataifa ya dharura ni lita 3 kwa mtu kwa siku kwa kunywa na kupikia, na lita 15 kwa mtu kwa siku ikiwa unahesabu usafi kamili. Kwa begi la kutoka, beba angalau lita 2 kwa mtu; kwa akiba ya nyumbani, lenga lita 9 kwa mtu kwa siku tatu.

Maji ni mazito — lita moja ni kilo moja. Ndiyo maana njia ya kusafisha maji ni muhimu kama maji yenyewe:

• Kuchemsha: njia ya uhakika zaidi. Chemsha kwa dakika moja mfululizo (dakika tatu ukiwa maeneo ya milima mirefu).
• Dawa za kusafisha maji: vidonge vya klorini au dawa za maji zinazopatikana katika maduka ya dawa. Fuata maelekezo ya kipimo na subiri muda ulioandikwa.
• Kichujio cha kubeba: chujio la mkono huondoa vimelea vingi, lakini si kemikali. Ni nyongeza, si mbadala wa kuchemsha.
• Chupa tupu safi: beba mbili zisizo na maji ili uweze kujaza ukipata chanzo salama.

Katika maeneo yenye historia ya kipindupindu, usinywe maji ya mafuriko hata yakionekana safi. Maji ya mafuriko hupitia vyoo, mifereji na taka za mifugo. Kwa maelezo mapana zaidi ya kuhifadhi maji na chakula, angalia mwongozo wetu wa kuhifadhi maji na chakula cha dharura.

Chakula kinachofaa hali halisi ya nyumbani kwetu

Chakula cha dharura si lazima kiwe cha kigeni wala cha bei ghali. Kanuni ni tatu: kinakaa muda mrefu bila friji, kinaliwa bila kupikwa sana, na familia yako inakipenda tayari.

• Unga wa mahindi, mchele, na maharage yaliyokaushwa — msingi wa akiba ya nyumbani (yanahitaji maji na moto).
• Vyakula visivyohitaji kupikwa: karanga, njugu, tende, ndizi kavu, biskuti za nishati, mandazi makavu.
• Vyakula vya makopo: maharage, samaki, nyanya — usisahau kifungua makopo.
• Sukari, chumvi na chai/kahawa — huinua morali na kusaidia kurudisha maji mwilini.
• Chakula maalum: maziwa ya unga au chakula cha watoto wachanga, chakula cha wagonjwa wa kisukari, chakula cha mtu mwenye mzio.

Tumia mfumo wa kula na kujaza upya: nunua vitu unavyotumia kawaida, weka akiba ya ziada, na tumia vile vya zamani kwanza ukibadilisha na vipya. Hivi huna chakula kinachoharibika bila kuliwa, na huhitaji bajeti maalum. Ukikosa umeme au gesi, mwongozo wetu wa kupika kwa usalama umeme ukikatika unaeleza jinsi ya kupika bila hatari ya moto au sumu ya moshi.

Nuru, mawasiliano na nishati

Katika kazi ya uokoaji, tulijifunza kitu kimoja kwa uchungu: giza huongeza majeraha zaidi ya maji. Watu huanguka, hukanyaga vitu vyenye ncha kali, na hushindwa kusoma alama za hatari.

• Tochi ya kichwani (headlamp): bora kuliko tochi ya mkono kwa sababu inakuachia mikono miwili kubeba mtoto au kushika kamba.
• Betri za akiba katika mfuko wa plastiki uliofungwa — hakikisha zinaendana na tochi yako.
• Radio ndogo ya betri au ya kuzungusha (wind-up): mtandao wa simu huzimika mapema; redio ya FM mara nyingi huendelea. Hii ndiyo njia yako ya kupata tahadhari rasmi.
• Pauwabanki (power bank) iliyojaa na kebo sahihi. Ijaze upya kila mwezi — pauwabanki iliyokufa ni uzito bure.
• Mishumaa: tumia kwa tahadhari kubwa. Baada ya maafa, kuvuja kwa gesi ni jambo la kawaida; mshumaa mmoja unaweza kusababisha moto. Tochi kwanza, mshumaa mwisho.
• Filimbi: kitu chepesi kinachookoa maisha. Sauti ya filimbi husikika mbali zaidi kuliko sauti ya mtu aliyechoka, na haichoshi koo.

Afya, usafi na dawa

Katika wiki ya kwanza baada ya mafuriko, hatari kubwa mara nyingi si maji — ni magonjwa ya tumbo, majeraha yaliyoambukizwa, na kukatika kwa matibabu ya kudumu.

• Dawa za kudumu za kila mtu kwa siku 7: shinikizo la damu, kisukari, VVU, kifafa, pumu (inhaler). Andika jina la dawa na kipimo kwenye karatasi ndani ya begi — usitegemee kumbukumbu wakati wa hofu.
• Kifurushi cha huduma ya kwanza: bendeji, pamba, gauze, plasta, mkasi, glavu, dawa ya kusafisha jeraha, dawa ya maumivu, ORS (maji ya kurudisha maji mwilini).
• ORS na zinki — muhimu hasa kwa watoto wadogo wanaoharisha.
• Usafi: sabuni, sanitaiza, karatasi ya choo, mifuko mikubwa ya taka, na taulo ndogo inayokauka haraka.
• Mahitaji ya wanawake: pedi au taulo za hedhi kwa mzunguko mmoja kamili. Hiki ni kipengele kinachosahaulika mara nyingi katika vifurushi vya familia.
• Barakoa na glavu: kwa vumbi, ukungu (fungus) baada ya maji kupungua, na maeneo yenye msongamano.

Kama huna uhakika wa hatua za msingi za kuokoa maisha kabla msaada haujafika, soma mwongozo wetu wa huduma ya kwanza. Na kwa vile vyoo huwa tatizo la kwanza pale maji ya bomba yanapokatika, angalia choo cha dharura na usafi salama.

Nyaraka, fedha na taarifa

Hii ndiyo sehemu inayoamua urahisi wa maisha yako miezi mitatu baada ya maafa — siyo siku tatu tu. Wakati wa kurudi kwenye maisha ya kawaida, mtu mwenye vitambulisho hupata msaada, mikopo, na huduma haraka kuliko mtu asiye nazo.

• Nakala za kitambulisho cha taifa, cheti cha kuzaliwa cha kila mtoto, na kadi ya bima ya afya (NHIF au nyingine).
• Nakala za hati za ardhi au mkataba wa kupanga nyumba.
• Picha za simu za nyaraka hizo, zilizohifadhiwa pia mtandaoni (barua pepe au wingu) — simu inaweza kupotea.
• Fedha taslimu za noti ndogo. Mifumo ya M-Pesa na mashine za ATM hutegemea umeme na mtandao. Baada ya dharura, wauzaji wengi hawana chenji.
• Orodha ya namba za simu iliyoandikwa kwa mkono: familia, mwenyekiti wa mtaa, kituo cha afya, polisi, na Red Cross.
• Ramani rahisi ya njia mbili tofauti za kutoka eneo lako na sehemu ya kukutania familia.

Watu wenye mahitaji maalum

Kifurushi kizuri kinaakisi familia halisi, si familia ya picha. Angalia kila mtu kwa jina:

• Watoto wachanga: nepi, maziwa ya unga, chupa, blanketi, na kitu kimoja cha kuchezea kinachomtuliza.
• Wazee: miwani ya ziada, meno bandia na dawa yake, viatu vinavyoshikilia vizuri, na dawa za kudumu.
• Watu wenye ulemavu: betri za kifaa cha kusikia, fimbo ya ziada, na mpango ulioandikwa wa nani atamsaidia kutoka.
• Wanyama wa nyumbani: chakula chao, maji na kamba. Watu wengi hukataa kuondoka bila mnyama wao — panga mapema badala ya kubishana wakati wa dharura.

Nyongeza kulingana na hatari ya eneo lako

Msingi wa kifurushi ni sawa kila mahali, lakini eneo lako linaongeza vitu vichache. Jiulize: katika miaka kumi iliyopita, ni tukio gani lililokwisha tokea karibu na nyumbani kwangu? Jibu lako ndilo linaloamua nyongeza yako.

• Maeneo ya mafuriko (kando ya mito, mabonde, mitaa yenye mifereji iliyoziba): mifuko ya plastiki isiyopitisha maji kwa nyaraka na simu, viatu vya mpira vinavyofunika mguu mzima, na kamba fupi. Usitembee katika maji yanayotiririka yanayozidi magoti — nguvu ya maji hudanganya macho.
• Maeneo ya maporomoko ya udongo (miteremko, maeneo yaliyokatwa miti): ondoka mapema kuliko wengine. Baada ya mvua ya siku mbili mfululizo, sauti ya mawe au ufa mpya ukutani ni ishara ya kuondoka sasa, si kesho.
• Maeneo ya ukame: ongeza uwezo wa kuhifadhi maji (jerikeni safi zenye vifuniko), kofia pana, na dawa ya jua. Panga pia mahali pa maji safi ya karibu zaidi kama chanzo chako cha kawaida kikikauka.
• Maeneo yenye tetemeko la ardhi (Bonde la Ufa na kandokando yake): weka viatu vizito na tochi chini ya kitanda cha kila mtu. Majeraha mengi ya tetemeko hutokea kwa kukanyaga vioo gizani, si kwa jengo kuanguka.
• Maeneo yenye milipuko ya magonjwa: ongeza sabuni ya ziada, dawa za kusafisha maji kwa wingi, ORS, na barakoa. Katika msongamano wa kambi au nyumba ya ndugu, usafi wa mikono ndio kinga ya kwanza.

Pointi za uamuzi: jinsi ya kupima kifurushi chako

Baada ya kuandaa begi, jipime kwa maswali haya matano. Kila jibu la “hapana” ni kazi ya wiki hii:

• Uzito: Je, unaweza kutembea dakika 20 na begi hili bila kusimama? Kama hapana, punguza maji na ongeza njia ya kusafisha maji.
• Giza: Je, unaweza kutoa tochi kwa mkono mmoja, gizani, ndani ya sekunde 10?
• Mahali: Je, begi liko karibu na mlango wa kutokea — si chini ya kitanda wala juu ya kabati la juu?
• Muda wa vitu: Je, dawa, betri na chakula bado havijaisha muda? Weka ukumbusho wa simu kila baada ya miezi sita.
• Kila mtu: Je, kila mtu mzima nyumbani anajua begi liko wapi na sehemu ya kukutania ni ipi?

Kutoka kwa uzoefu wa kufundisha maandalizi, familia zinazoshinda ni zile zilizofanya jaribio dogo — walibeba begi, wakatembea hadi sehemu ya kukutania, wakagundua viatu vilikuwa vibaya, wakarekebisha. Jaribio moja la dakika thelathini linakufundisha zaidi kuliko orodha kumi.

Cha kufanya leo

Usisubiri bajeti kamili. Anza na hatua hizi ndani ya saa 24 zijazo:

• Chukua begi lolote la mgongoni ulilonalo tayari. Ndilo begi lako la dharura kuanzia leo.
• Weka ndani yake vitu vitatu unavyoweza kupata sasa hivi: chupa mbili za maji, tochi, na nakala ya kitambulisho.
• Andika kwenye karatasi majina ya dawa za kudumu za kila mtu na kipimo chake; iweke ndani ya begi.
• Weka begi karibu na mlango wa kutokea na waambie wote nyumbani liko wapi.
• Kubaliana na familia sehemu moja ya kukutania nje ya nyumba, na ya pili nje ya mtaa wenu.

Wiki ijayo, ongeza kitu kimoja kila unaponunua vyakula: leo dawa za kusafisha maji, wiki ijayo betri, kisha vitu vya huduma ya kwanza. Ndani ya miezi miwili utakuwa na kifurushi kamili bila kutumia fedha nyingi kwa mkupuo mmoja.

Hitimisho

Kifurushi cha dharura si utabiri kwamba maafa yatatokea. Ni njia ya kuhakikisha kwamba, yakitokea, familia yako inatumia nguvu zake kufanya maamuzi muhimu badala ya kutafuta tochi gizani. Maji, nuru, dawa, nyaraka na fedha taslimu — hivi vitano ndio moyo wa kifurushi chochote. Kila kitu kingine ni nyongeza.

Kilicho muhimu zaidi si begi lenyewe, bali mazungumzo yanayolizunguka: nani atabeba nini, tutakutana wapi, na tutaondoka lini. Fanya mazungumzo hayo leo jioni, wakati kila kitu bado kiko shwari. Ndipo maandalizi hugeuka kuwa usalama halisi.

Vyanzo

• Kenya Red Cross Society — redcross.or.ke
• UN OCHA (Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya Uratibu wa Masuala ya Kibinadamu) — unocha.org
• UNDRR — Sendai Framework for Disaster Risk Reduction — undrr.org